Giỏ hàng

Lão Hóa Da - Tác Nhân & Quá Trình Lão Hóa Da

  1. DA
  2. QUÁ TRÌNH LÃO HÓA
  3. TÁC NHÂN GÂY LÃO HÓA DA
  4. LÃO HÓA DA


  

I. DA:

Da đóng vai trò là hàng rào đầu tiên bảo vệ của cơ thể con người với môi trường bên ngoài, là cơ quan lớn nhất trong cơ thể người, chiếm đến một phần sau tổng khối lượng. Hơn thế nữa, nó còn giúp điều hòa thân nhiệt, điều hòa lượng nước, một trong sáu giác quan và tham gia hệ thống giám sát miễn dịch.

Vai Trò Của Da

Mặc dù da nổi bật với tính toàn vẹn cấu trúc và khả năng phục hồi cao, nhưng giống như tất cả các cơ quan khác, cuối cùng nó cũng bị tác động bởi quá trình lão hóa và là một trong những cơ quan dễ dàng nhận thấy các dấu hiệu của lão hóa nhất.

Cấu trúc da

 

Cấu trúc của làn da bao gồm: lớp biểu bì, hạ bì và lớp mỡ dưới da.

Lão hóa da được đặc trưng bởi sự xuất hiện của các nếp nhăn, mất đi tính đàn hồi, mất đi khả năng phục hồi sau vết thương, xuất hiện các đốm tuổi, và mất màu da.

II. QUÁ TRÌNH LÃO HÓA

Lão hóa là kết quả của sự dần suy giảm chức năng của tế bào, và cuối cùng là mức độ sinh vật, dẫn đến sự phát triển của vô số các căn bệnh mãn tính bao gồm tim mạch, đột quỵ và tiểu đường.

Ở cấp độ tế bào, sự lão hóa lần đầu tiên được mô tả bởi Hayflick và Moorhead  năm 1961: các tế bào động vật có vú có xu hướng giới hạn trong phân chia tế bào, sau đó chúng bước vào quá trình của  lão hóa tế bào. Các tế bào lão hóa này được đặc trưng bởi không có khả năng tăng sinh, đề kháng với sự chết theo chương trình và bài tiết các yếu tố thúc đẩy viêm và suy giảm mô.

Hệ gen của con người (được tạo thành từ DNA) được liên kết với nhau thành các chuỗi dài gọi là nhiễm sắc thể. Con người có 23 cặp nhiễm sắc, ở mỗi đầu của nhiễm sắc thể là một nắp bảo vệ gọi là telomere, giúp giữ cho nhiễm sắc thể không bị hư hại khi tế bào phân chia. Và mỗi khi quá trình tế bào phân chia kết thúc, các telomere rút ngắn lại, đến khi đạt đến khi cực kỳ ngắn, chúng sẽ liên tục kích hoạt các phản ứng phá hủy DNA (DDR), dẫn đến lão hóa tế bào.

Các tác nhân gây ra quá trình lão hóa tế bào đã được ghi nhận:

  1. rút ngắn telomere (DNA) và rối loạn chức năng (D'Adda Di Fagagna et al., 2003; Takai et al., 2003).
  2. thay đổi cấu trúc nhiễm sắc thể chuỗi di truyền biểu sinh (Bakkenist và Kastan, 2003; Munro et al., 2004).
  • kích hoạt gen gây ung thư (Serrano et al., 1997; Michaloglou et al., 2005; Suram et al., 2012).
  1. stress oxy hóa và rối loạn chức năng ty thể (Wiley et al., 2016).
  2. kích hoạt liên tục vào DNA damage checkpoint (D’Adda Di Fagagna et al., 2003; Rodier et al., 2009).

III. NHÂN GÂY LÃO HÓA DA

Lão hóa da diễn ra ở cả nam giới và nữ giới thông qua cùng lúc hai con đường nội sinh và ngoại sinh. Trạng thái bên ngoài và chức năng của da thay đổi dần theo thời gian dưới tác động của yếu tố nội sinh, kèm theo sự tích lũy của các yếu tố bên ngoài (ngoại sinh), chúng đồng thời làm mất đi tính toàn vẹn của da, ảnh hưởng đến: sự ổn định trong cấu trúc và chức năng sinh học.

Hầu hết các hệ quả của tác nhân nội tại và bên ngoài lão hóa, chẳng hạn như rối loạn chức năng ty thể, kích hoạt phản ứng viêm và sự bất thường trong cân bằng nội môi tại nền ma trận ngoại bào đều là một hệ quả của stress oxy hóa (Kammeyer và Luiten, 2015; Lephart, 2016).

Lão hóa theo con đường nội sinh chủ yếu là do hình thành của dạng oxy hoạt hóa (ROS), là sản phẩm phụ của quá trình trao đổi chất nội bào. Chúng phá hủy các thành phần tế bào như màng, enzym và DNA. Ngoài ra, ở từng độ tuổi cố định, tế bào da cũng lão hóa về mặt sinh học, khả năng sinh mới bắt đầu giảm trong biểu bì, dần dần tạo tác động xấu cấu trúc và chức năng da.
(Theo Glogau RG: Systemic evaluation of the aging face.In: Dermatology, edited by Bolognia JL, Jorizzo JL, and Rapini RP. Edinburgh: Mosby, 2003, pp.2357–2360.)

Hiện nay, sự phát triển của cuộc sống hiện đại dẫn đến tuổi thọ trung bình của con người tại Việt Nam và cũng như thế giới tiếp tục tăng. Năm 2019, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam là 73,6 tuổi; trong đó, trong đó nam giới là 71,0 tuổi, còn nữ giới là 76,3 tuổi. Ở phụ nữ, điều này đồng nghĩa khoảng thời gian mãn kình và tiền mãn kinh cũng sẽ tăng thêm, kéo theo những mối nguy cư đến sức khỏe ở độ tuổi này, trong đó những ảnh hưởng sâu sắc đến làn da đã được nghiên cứu và chứng minh. Lượng estrogen giảm sút ảnh hưởng nghiêm trọng góp phần xuất hiện sớm các dấu hiệu của lão hóa trong da của phụ nữ.

Dù nguyên nhân là nội sinh hay ngoại sinh thì đều tạo ra những thương tổn cho làn da. Theo một nguyên cứu đã thống kê rằng: hầu hết người trên 65 tuổi đều có ít nhất một bệnh về da, và phần lớn có hai hay nhiều hơn.

Những tác nhân tác động từ bên ngoài góp phần đẩy nhanh quá trình lão hóa. Từ lâu đã có rất nhiều các nghiên cứu đáng tin cậy chứng minh tác hại to lớn của ánh nắng mặt trời đến làn da khi gây ra stress oxi hóa, quang lão hóa, và cả ung thư da. Lão hóa quang tạo ra nếp nhăn sâu hơn, nhiều hơn, và  mất tính đàn hồi đáng kể hơn so với lão hóa do nội tại (Montagna et al., 1989).

Tác Nhân Gây Lão Hóa Da

 

Các loại tia và tác động của chúng đến làn da

Thêm vào đó hiện nay, các nhà khoa học đang đánh giá thêm các yếu tố môi trường tác động đến làn da như: bức xạ mặt trời (bức xạ cực tím, ánh sáng nhìn thấy và bức xạ hồng ngoại), ô nhiễm không khí, khói thuốc lá, dinh dưỡng,và kể cả các sản phẩm mỹ phẩm.

Trong đó, ô nhiễm không khí là mối quan tâm đáng kể nhất vì có tác động hiệp đồng với bức xạ mặt trời. Theo dữ liệu mới được báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2018, cứ 10 người thì có đến 9 người hít phải các chất ô nhiễm không khí ở mức cao. Số người chết mỗi năm do ô nhiễm không khí đạt 4.2 triệu vào năm 2016.

Hằng ngày, tia cực tím tác động đến hàng ngàn phân tử DNA của con người, tích lũy thương tổn cho da làm đẩy nhanh quá trình lão hóa thông thường. Các tác động khác như ổ nhiễm hay thuốc lá cũng làm gia tăng quá trình lão hóa. (Vierko¨tter A, Schikowski T, Ranft U, Sugiri D,Matsui M, Kra¨mer U, and Krutmann J: Airborne particle exposure and extrinsic skin aging. J Invest Dermatol 2010; 130: 2719)

Một tác nhân nữa góp phần gây ra lão hóa da, đặc biệt ở các mô giàu protein, là xuất hiện của Advanced Glycation End-products (AGEs) tạm dịch là những sản phẩm cuối cùng của quá trình glycat hóa. Những phân tử này được tạo gởi tương tác giữa glucose và nhóm amino tự do trong protein, chúng tích tụ dần trong mô ban đầu mà chúng tạo thành trong thời gian dài, mà không bị thoái hóa bởi các enzym.

Thêm vào đó, một vài nghiên cứu cho thấy stress sẽ gây tăng tiếc các nội hóc môn như glucocorticoid, sẽ làm thay đổi quá trình tổng hợp và thoái hóa collagen trên da. Như chúng ta đã biết, để đáp ứng với stress, hóc môn corticotrophine sẽ khởi động hàng loạt các phản ứng, mà kết quả là giải phóng glucocorticoid từ vỏ thượng thận. Glucocorticoid có thể tác động đến chất lượng của da thông qua thay đổi của hệ thống miễn dịch. Trong ngắn hạn glucocorticoid đóng vai trò quan trọng để giúp bảo tồn các cơ quan nhưng dư thừa kéo dài có thể gây ra các tác động tiêu cực trên hầu hết mô và thúc đẩy quá trình lão hóa da.

IV. LÃO HÓA DA

Sự lão hóa da theo thời gian dẫn đến tình trạng mỏng dần của lớp biểu bì, và lớp hạ bì cũng như mất độ nhạy cảm bởi sự giảm sản xuất của hormone tính dục và số lượng tận cùng thần kinh.

Về căn bản lão hóa da sẽ tác động trên hai phương diện:

  • Vật lý: thay đổi trong cấu trúc
  • Sinh học: với các thay đổi về nhận thức thần kinh, tính thấm, đáp ứng với chấn thương, khả năng sửa chữa thương tổn và tăng tỷ lệ mắc một số bệnh về da.

Lão Hóa Da

Dần theo tuổi mặc dù số lớp tế bào tại da vẫn không thay đổi, nhưng tốc độ mỏng da sẽ tăng dần lên lên. Lớp biểu bì bao gồm các tế bào sừng keratinocytes, được sắp xếp thành các lớp cơ bản (màu xám), gai, hạt và đáy. Keratinocytes dần dần phẳng khi chúng di chuyển một cách tự nhiên và mất nhân. Nhánh của tế bào sắc tố melanocytes (màu nâu) phân nhánh đến các tế bào keratinocytes lân cận để tạo điều kiện cho cân bằng sắc tố. Nguyên bào sợi (màu xanh dương) ở giữa các sợi collagen và elastin (sợi màu xanh lá cây) trong lớp hạ bì. Da bị lão hóa (bên phải) trở nên teo lại do giảm sự tăng sinh, biểu hiện các sắc tố bất thường, tăng viêm và phá vỡ các sợi collagen.

Lớp biểu bì:

Lớp biểu bì giảm độ dày, đặc biệt dễ nhận thấy ở phụ nữ và nổi bật tại phần mặt, cổ, phía trên ngực và lòng bàn tay và cẳng tay. Độ dày của biểu bì giảm trung bình khoảng 6,4% mỗi 10 năm.

 

 

Điểm dễ dành thấy được về thay đổi cấu trúc ở da của người lớn tuổi là: độ dày của lớp giao nhau giữa biểu bì và hạ bì giảm hơn một phần ba, điều này xảy ra bởi biến mất của tế bào nhú bì (Dermal Papilla) và giảm đan xen giữa các lớp, đây là nguyên nhân khiến da ít đàn hồi và dễ bị tổn thương dưới tác động. Bề mặt tiếp xúc nhỏ hơn giữa hai lớp cũng tạo ra sự giảm cung cấp chất dinh dưỡng và oxy cho tế bào, và tăng nguy cơ tách lớp biểu bì - quá trình được cho là cơ chế hình thành nếp nhăn nếp nhăn.

Lớp hạ bì

Độ dày lớp hạ bì giảm dần theo tuổi, đi kèm với sự giảm cả về số lượng mạch máu và tế bào da, giảm hàng hoạt sự của: tế bào mast và nguyên bào sợi, glycosaminoglycans, và quan trọng là axit hyaluronic.

Các nghiên cứu đã chứng mình, lão hóa gây:


  • Elastin: giảm số lượng trong da lão hóa và mức độ vôi hóa cũng cao hơn, dẫn tới sự giáng hóa của sợi elastin.

Tổng hợp collagen cũng thay đổi theo lứa tuổi, ở da của người trẻ, 80% là collagen type I và khoảng 15% type III; tuy nhiên, khi già, khả năng hồi phục của da giảm đi tới 1,5%/mỗi năm, lúc này các sợi collogen cũng trở nên dày và ngắn hơn, kết quả của  tỷ lệ collagen type I (loại collagen chính trong cơ thê người) đã giảm dần theo thời gian.

Lớp mỡ dưới da:

Mặc dù tỷ lệ mỡ cơ thể tăng, nhưng khối lượng mỡ dưới da thường giảm dần theo tuổi bởi những rối loạn chức năng điều nhiệt. Sự phân bố mỡ cũng ghi nhận sự thay đổi: giảm ở phần mặt, tay và chân trong khi quan sát thấy gia tăng ở đùi, eo và bụng.

 

Danh mục tin tức

Từ khóa